واژه "شیعه" در لغت به معنای "پیرو" و "یاور" و نیز به معنای "منهاج و دین یکسان داشتن" آمده است و در اصطلاح میان مسلمانان، وابستگی ویژه‏ای به پیروان حضرت علی (ع) پیدا کرده است. در مورد پیروان آن حضرت نیز در معانی متعددی همچون دوستدار و محبّ حضرت علی (ع)، یا کسی که حضرت علی (ع) را از عثمان برتر می داند، و یا کسی که حضرت علی (ع) را از عثمان و دو خلیفه نخستین و همه صحابه برتر می داند، نیز به کسی که به جانشینی بلا فصل حضرت علی (ع) اعتقاد دارد، استعمال شده است. اما بهترین تعریف برای این واژه آن است که بگوییم: "شیعه کسی است که جانشینی حضرت علی (ع) را از راه نصّ ثابت دانسته و حضرت علی (ع) را سزاوارترین شخص برای جانشینی پیامبر اکرم (ص) می داند".

واژه شیعه مفهومی عام است که طبق تعریف پذیرفته شده همه فرقه‏ها و گروه های شیعی؛ مانند زیدیه، کیسانیه، اسماعیلیه و... را شامل می شود.

از پیروان اهل بیت (ع) با واژه‏های دیگری همچون: جعفری، طالبی، خاصّه، علوی، فاطمی، امامی و... نیز تعبیر می کنند.

در مورد تعداد فرقه های اصلی شیعه چند قول وجود دارد. بغدادی در کتاب خود، اصول فرق شیعه را سه فرقه دانسته است: زیدیه، كیسانیه، امامیه. اما شهرستانی اسماعیلیه را نیز در شمار شعبه های اصلی آورده است. خواجه طوسی (ره) در قواعدالعقاید با نظریه بغدادی موافقت نموده و اصول فرق شیعه را زیدیه، كیسانیه، امامیه دانسته اند. آنچه مشهور بین علمای شیعه و تاریخ نگاران ملل و نحل است این است که اصول فرق تشیع سه فرقه بوده، اما در مورد شاخه ها و فروعات آنها اختلاف نظر وجود دارد.