گرچه از نظر شيعه، امامت منصبى است كه از جانب حق تعالى عطا گرديده و به وسيله‏ى پيامبرش ابلاغ مى‏شود؛ زيرا امام بايد داراى مقام عصمت باشد و تنها خداوند و پيامبر اوست كه مى‏دانند چه كسى داراى مقام عصمت است و لياقت مقام عظماى ولايت و امامت را دارد، ولى متوقف بودن آن منصب به حسب ظاهر بر قبول دعوت، عللى داشته كه بعضاً بيان مى‏شود:

1. پيامبر (ص) اين كار را انجام دادند تا براى مردم اتمام حجّتى باشد و در آينده نگويند چرا ما و يا ديگرى را انتخاب ننمودى و چون افراد حاضر در جلسه- غير از على (ع)- با اختيار خود دعوت حضرت (ص) را اجابت نكردند، جاى هيچ گونه اعتراض باقى نماند.

2. با اين كار برترى و فضيلت حضرت على (ع) بر ديگران ثابت شد و معلوم شد كه در زمان تنهايى پيامبر (ص) و فشار و مخالفت دشمنان، چه كسى داراى چنين شجاعت و جسارتى است كه به طور علنى و آشكار و بدون هيچ گونه واهمه و ترسى حمايت خود را از پيامبر الاهى ابراز مى‏كند.

3. كار پيامبر (ص)، آماده نمودن جامعه براى دو كار بود تا در آينده و بعد از خود افرادى كه دنبال حقيقت هستند دچار انحراف نشوند: يكى مسئله‏ى اصل امامت، به دليل اين كه جامعه بدون امام و رهبر محكوم به نابودى و زوال است و ديگرى زمينه سازى در خصوص پذيرش شخص على (ع) بود.

4. براى امّت‏هاى آينده، علت انتخاب على (ع) به جانشينى - با اين كه حضرت سنّ كمى داشتند - معلوم باشد؛ زيرا گرچه منصب امامت، منصبى الاهى است، اما لازم است علت قانع كننده‏اى وجود داشته باشد تا راه هر گونه بهانه براى سرپيچى و مخالفت بسته باشد.

5. اين عمل با مختار بودن انسان در انجام تكليف، سازگارى دارد. چنان كه مذهب شيعه قايل به آن است. در اين ماجرا، هم سران قريش با اختيار اجابت نكردند و هم على (ع) با اختيار دعوت پيامبر (ص) را پذيرفت و گرچه از ابتدا در لوح محفوظ الاهى همه‏ى امور معلوم بوده، ولى اين انسان است كه با اختيار خود زمينه‏ى توفيقات الاهى و هدايت و اضلال را به وجود مى‏آورد، چنان كه آيات متعددى اشاره دارند كه هدايت و اضلال به جهت كارهايى است كه خود انسان انجام مى‏دهد و زمينه‏ى آن را در خود ايجاد مى‏كند.

6. جريان يوم الانذار نشان دهنده‏ى اين است كه جامعه ی اسلامى بر اساس آزادى و انتخاب خود اشخاص است و هيچ جَبْر و ديكتاتورى و تبعيضی وجود ندارد، بلكه اين لياقت اشخاص است كه زمينه‏ى ايجاد قبول مسئوليت را باعث مى‏شود كه اين لياقت هم بر اساس معيارهاى الاهى است و نه خويشاوندى و نسبت.