در آيات فراوانى، سخن از مُهر نهادن بر دل و چشم و گوش كافران و منافقان و واژگونى و گمراهى جان‏هاى گنهكاران و تبهكاران به ميان آمده است.

«ختم» و «طبع» به معناى پايان يافتن، مُهر نهادن، نقش نمودن و چاپ كردن و اشيا را به شكل خاصّ در آوردن است.

«قلب» گاه به معناى جزء و عضو خاصى از بدن بكار مى‏رود (قلب جسمانى) و گاه مراد از آن، همان نفس و روح و جان و... مى‏باشد. (قلب روحانى و معنوى).

ختم و طبع الهى بر قلوب (روحانى و باطنى) برخى انسان‏ها، به معناى هدايت ناپذيرى و بسته شدن دل‏هاى آنان از درك و فهم معارف الهى و بازنگشتن به نيكى و خوبى است.

مهر و طبع بر قلب و سمع و بصر عده‏اى از طرف خداوند، نتيجه‏ى عملكرد اختيارى خود آنها و در پى هشدارهاى مكرر الهى و عدم توجه آنها به اين هشدارها است؛ به علاوه گرچه بر قلب و سمع و بصر آنها مهر نهاده مى‏شود، لكن مختوم و مطبوع شدن قلب و بسته شدن و واژگونى دل، مراتب و درجاتى دارد؛ اگر به گونه‏اى باشد كه سياهى و ظلمت گناه و عناد و... تمام قلب را بپوشاند، هرگز به نيكى و هدايت باز نمى‏گردند. هرچند بازگشت به روشنايى و هدايت امرى محال و غير ممكن نخواهد بود و تا دم مرگ امكان تغيير و تحول وجود دارد؛ در نتيجه آنها مسلوب الاختيار نمى‏باشند و به اختيار خود، هم مى‏توانند به سيره‏ى خود عمل كنند و هم مى‏توانند با اراده و عزمى راسخ - اگر چه مشكل و صعب است - راه خود را تغيير دهند، و به راه هدايت درآيند و از رهنمودهاى الهى بهره گيرند تا به سعادت نهايى دست يازند.

به ديگر سخن، به هر ميزانى كه دل آدمى به زنگار گناه آلوده گردد، واژگون و مختوم و مطبوع گشته، به همان اندازه از فهم آيات الهى و استفاده‏ى از هدايت و نور الهى محروم مى‏گردد و واژگونى و بسته شدن دل، اختصاص به كافران و منافقان ندارد.